Zdolny uczeń

„Pojętny uczeń” („Apt Pupil”), na tej stronie wcześniej oznaczony jako „Zdolny uczeń”, to nowela z podtytułem „Summer of Corruption”. Akcja zaczyna się w 1974 roku w Południowej Kalifornii. Nastoletni Todd Bowden interesuje się nazistowskimi obozami koncentracyjnymi. Przychodzi do drzwi starszego niemieckiego imigranta, Arthura Denkera, i oskarża go, że jest poszukiwanym zbrodniarzem wojennym Kurtem Dussanderem. Starzec niechętnie przyznaje się do prawdziwej tożsamości. Todd żąda szczegółowych opowieści o jego zbrodniach, a w razie odmowy grozi, że wyda go władzom.

Szantaż i fascynacja przemocą

Todd nie chce doprowadzić do rozliczenia zbrodniarza. Wiedzę o jego tożsamości traktuje jako narzędzie nacisku, by uzyskać opowieści o przemocy. Ten punkt wyjścia od razu komplikuje podział na niewinne dziecko i niebezpiecznego dorosłego. Chłopiec inicjuje kontakt, którego konsekwencji nie potrafi kontrolować.

Relację bohaterów można czytać jako wypaczoną edukację. Tytułowy uczeń przyswaja sposób myślenia, w którym cudze cierpienie staje się przedmiotem fascynacji, a inni ludzie tracą znaczenie. Starszy mężczyzna z kolei odzyskuje odbiorcę i możliwość wpływania na kogoś. Szantaż tworzy zależność działającą w obie strony.

Niepokój bierze się również z kontrastu między zewnętrznym obrazem Todda a jego prywatnymi zainteresowaniami. Dobre wyniki w szkole i pozory zwyczajnego życia rodzinnego nie wystarczają do oceny człowieka. King pokazuje, jak łatwo otoczenie może uznać znajome zachowania za dowód, że wszystko pozostaje w porządku.

Tytuł literacki i ekranizacja

W katalogu Albatrosa tekst występuje jako „Pojętny uczeń”, także z określeniem „Lato zepsucia”. Widoczny wcześniej na portalu wariant „Zdolny uczeń” odnosi się do tego samego angielskiego utworu „Apt Pupil”. „Uczeń szatana” to polski tytuł jego ekranizacji.

Film „Apt Pupil” z 1998 roku obsadza Brada Renfro jako nastolatka i Iana McKellena jako ukrywającego się nazistę. Porównując film z tekstem, warto osobno śledzić wiek bohatera i sposób rozwijania psychologicznej zależności; film nie zastępuje literackiego pierwowzoru.

Publikacja i wydania

Nowela ukazała się w USA 27 sierpnia 1982 roku w zbiorze „Different Seasons”, wydanym przez Viking Press. Polski tytuł tomu to „Cztery pory roku”.

Albatros: wznowienie drukowane z 26 kwietnia 2023, przekład Zbigniewa A. Królickiego, twarda oprawa, ISBN 978-83-6751-345-6. To data tej edycji, nie pierwszego polskiego wydania. Dane polskiego zbioru.

Widoczne wydanie amerykańskie Scribnera ukazało się 6 października 2026 roku; liczy 224 strony. Jest wznowieniem tekstu z 1982 roku.

Polski audiobook

„Lato zepsucia: Pojętny uczeń” czyta Zbigniew Zapasiewicz, w przekładzie Zbigniewa A. Królickiego. Nagranie trwa 8 godzin 18 minut. Karta Albatrosa podaje 18 października 2019 jako datę wydania opisanej edycji, ISBN 978-83-7885-215-5. Nie jest to data nagrania lektora. Szczegóły audiobooka u wydawcy.

Powiązane lektury

Pozostałe nowele z „Czterech pór roku”: Ciało, Metoda oddychania, Rita Hayworth i skazani na Shawshank.