Przejdź do treści
Przejdź do treści
Talizman
Okładka wydania amerykańskiego, materiały prasowe Simon & Schuster

Powieść, 1984

Talizman

Powieść fantasy Stephena Kinga i Petera Strauba z 1984 roku. Dwunastoletni Jack Sawyer wyrusza w podróż przez Stany Zjednoczone i równoległy świat zwany Terytoriami, by zdobyć Talizman, który może uratować jego umierającą matkę.

Tytuł oryginalny
The Talisman
Rodzaj
Powieść
Pierwsze wydanie
Viking Press, 8 listopada 1984
Cykl i tematy
Jack Sawyer
ISBN oryginału
978-0-670-69199-9

Opis

„Talizman” („The Talisman”) to powieść, którą King napisał wspólnie z Peterem Straubem. Dwunastoletni Jack Sawyer przyjeżdża z matką, aktorką Lily Cavanaugh, z Kalifornii do Arcadia Beach w New Hampshire. Uciekają przed machinacjami Morgana Sloata, dawnego wspólnika zmarłego ojca Jacka. Lily umiera na raka płuc, ale nie chce się leczyć ani rozmawiać z Morganem, któremu nigdy nie ufała. Zatrzymują się w hotelu Alhambra, podupadającym budynku na wybrzeżu.

Dalszy opis fabuły (spoilery)

Zostawiony sam sobie Jack poznaje tajemniczego Speedy’ego Parkera, który pracuje jako konserwator w pobliskim, zaniedbanym parku rozrywki Arcadia Funworld. Speedy opowiada mu o Terytoriach, świecie istniejącym równolegle do naszego, i o magicznym Talizmanie, który może ocalić Lily. Niektórzy ludzie mają w Terytoriach dwójników, a ich narodziny, śmierć i inne ważne wydarzenia zwykle przebiegają równolegle. Dwójnik może przenieść się do drugiego świata, zajmując ciało swojego odpowiednika. Jack należy do rzadkich wyjątków: jego dwójnik nie żyje, dlatego chłopiec może swobodnie przeskakiwać między światami. Uczy go tego Speedy, którego odpowiednikiem w Terytoriach jest Parkus. Dwójniczką Lily, nazywanej królową filmów klasy B, jest umierająca królowa Terytoriów Laura, a Talizman może uzdrowić obie kobiety.

Talizman jest ukryty w odległym hotelu Agincourt. Jack wyrusza po niego, wspierany radą i zachętą Speedy’ego. Po drugiej stronie pomaga mu kapitan straży Farren, ale chłopak trafia też na sadystycznego Osmonda z biczem, sługę Morgana z Orris, wroga królowej. Morgan z Orris jest dwójnikiem Morgana Sloata. Obie wersje Morgana polują na Jacka i wiedzą, kim on jest. Gdy chłopak chroni się przed pościgiem w lesie, atakują go świadome drzewa, więc wraca do naszego świata.

Licząc, że tu podróż będzie bezpieczniejsza, rusza przez Stany Zjednoczone. W Oatley w stanie Nowy Jork dostaje pracę w barze, którego okrutny właściciel Smokey Updike trzyma go niemal jak więźnia. Terytoria są fizycznie mniejsze od naszego świata, więc przeskakując do nich, Jack może szybciej pokonywać duże odległości. Z czasem zaczyna jednak rozumieć, że zdarzenia w jednym świecie odbijają się w drugim, a jego przejścia mogą mieć groźne skutki.

Droga przez dwa obrazy świata

Podróż Jacka łączy przemierzanie Stanów Zjednoczonych z wędrówką przez Terytoria. Przejście między nimi nie usuwa niebezpieczeństwa: znajome osoby i relacje mogą mieć po drugiej stronie odpowiedniki, lecz działają w innym otoczeniu. Ten układ pozwala czytać wyprawę także jako naukę rozpoznawania ludzi poza ich zewnętrzną rolą. Ocalenie matki pozostaje dla chłopca osobistym celem, nawet gdy znaczenie zadania okazuje się szersze.

Wspólne autorstwo i dalsze losy Jacka

„Talizman” napisali Stephen King i Peter Straub. Amerykańskie wydanie G.P. Putnam’s Sons ukazało się w listopadzie 1984 roku. Oba nazwiska należy uwzględniać przy opisie autorstwa, ponieważ nie jest to powieść Kinga z przedmową Strauba. Dorosły Jack powraca we wspólnie napisanym „Czarnym Domu”. Najczytelniejsza kolejność prowadzi od „Talizmanu” do tej kontynuacji: wcześniejsza wyprawa wyjaśnia doświadczenia bohatera i znaczenie Terytoriów. Czytelnik nie musi natomiast zaczynać od „Mrocznej Wieży”, żeby zrozumieć podstawowy konflikt Jacka i jego rodziny.

Jak powstała

Pomysł na „Talizman” zaczął nabierać kształtu na początku 1977 roku, gdy King przeprowadził się z rodziną do Londynu. Poznał tam Petera i Susan Straubów oraz ich dzieci. Pisarze się zaprzyjaźnili, bo obaj cenili nawzajem swoje książki. Po trzech miesiącach Kingowie wrócili do Stanów Zjednoczonych. Straub i King wiele razy rozmawiali o wspólnej książce, ale przez lata nic z tego nie wynikało. Do współpracy doszło dopiero wtedy, gdy Straubowie również przenieśli się do Ameryki. Powieść wydało Viking Press 8 listopada 1984 roku.

Literacka przyjaźń trwała po premierze. W 1999 roku autorzy zaczęli pracę nad kontynuacją „Czarny Dom”, wydaną w 2001 roku. Jack jest w niej dorosłym, emerytowanym detektywem z wydziału zabójstw w Los Angeles i prowadzi śledztwo w sprawie serii morderstw w miasteczku French Landing w Wisconsin. Trzecia i ostatnia część cyklu, „Other Worlds Than These”, ukazała się w październiku 2026 roku.

Motywy

W powieści dwa światy odbijają się w sobie nawzajem. Wydarzenia z Terytoriów mają odpowiedniki w Ameryce: Jack przypomina sobie rozmowę ojca z Morganem o tym, że zamach polityczny w Terytoriach odpowiadał niemieckiej inwazji na Polskę. Geografia równoległego świata także odwzorowuje Stany Zjednoczone. Wschód, odpowiednik Wschodniego Wybrzeża, jest najgęściej zaludniony i rządzony feudalnie przez królową. Środek, odpowiadający amerykańskim równinom, to zbożowe tereny zwane „Outposts”. Na zachodzie leżą „Blasted Lands”, kraina zniszczona przez promieniowanie, pełna mutantów i kul ognia, będąca odbiciem amerykańskiego Południowego Zachodu, zwłaszcza Nowego Meksyku, gdzie testowano bombę atomową. „Czarny Dom” powiązał później Terytoria z All-World, a King pisał we wstępie do „The Little Sisters of Eluria”, że pawilon, w którym Jack poznaje Sophie, to ten sam pawilon, który pojawia się w tym opowiadaniu.

Szczegóły fabuły

Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)

Ścigany przez przypominającego kozła potwora Elroya, Jack wraca do Terytoriów. Później obwinia się o trzęsienie ziemi, w którym zginęło kilku robotników w Angoli w stanie Nowy Jork, i traci odwagę. W Ohio niewidomy śpiewak Snowball, być może przebrany Speedy, przekonuje go, by szedł dalej. Jack poznaje Wolfa, przyjaznego wilkołaka z rodu pasterzy królewskich stad, który znał jego ojca. Razem trafiają do Sunlight Home, ośrodka dla trudnej młodzieży w Indianie, prowadzonego przez telewizyjnego kaznodzieję Roberta „Sunlight” Gardnera, dwójnika Osmonda. Gdy Gardner każe torturować Jacka, Wolf przemienia się i dokonuje masakry wychowanków, ale ginie postrzelony.

Jack szuka pomocy u przyjaciela Richarda Sloata, syna Morgana, który uczy się w szkole z internatem w Illinois. Sceptyczny Richard nie wierzy w jego opowieść nawet wtedy, gdy szkoła zamienia się w groteskową wersję z Terytoriów. Dopiero w Terytoriach przyznaje, że ten świat istnieje. Chłopcy przejmują transport broni dla armii Morgana, jadą pociągiem przez Blasted Lands, gdzie Richard choruje od promieniowania, i rozbijają wojsko Morgana, zabijając Elroya i Reuela, syna Osmonda. Jack uświadamia sobie, że to Gardner na zlecenie Morgana zabił jego ojca.

W Point Venuti w Kalifornii, z pomocą umierającego Speedy’ego, Jack wchodzi do hotelu Agincourt i zdobywa Talizman, który Morgan chciał zniszczyć, by stać się Bogiem. Talizman nagradza tych, którzy byli dla Jacka dobrzy, i karze złych: płonie Sunlight Home, ginie Smokey. Jack odrzuca oferowaną mu boskość. Zabija Gardnera, a potem Morgana, odbijając w niego błyskawicę z jego własnego urządzenia. Uzdrawia Speedy’ego i Richarda, wraca do New Hampshire cadillakiem prowadzonym przez brata Wolfa i ratuje matkę oraz królową, po czym Talizman znika.

Polskie okładki

  • Okładka: Talizman (2023)

    2023

  • Okładka: Talizman (2026)

    2026

  • Okładka: Talizman (2026, e-book)

    2026 e-book

  • Okładka: Talizman (2026, audiobook)

    2026 audiobook

  • Okładka: Talizman (2026)

    2026

Okładki: materiały wydawnictwa Prószyński i S-ka

Polskie wydania

Odbiór

Na książkę czekano z dużym zainteresowaniem, a wydawca sfinansował jej promocję kwotą 550 tysięcy dolarów. Wydanie w twardej oprawie przez 12 tygodni zajmowało pierwsze miejsce na liście bestsellerów „New York Timesa” i spędziło na niej łącznie 23 tygodnie. W 1985 roku powieść była nominowana do Nagrody Locusa i do World Fantasy Award. Recenzje były podzielone. „Kirkus Reviews” nazwał ją pretensjonalną, przegadaną, psychogotycką i filozoficzną fantasy, choć dostrzegł w niej wciągające sceny. „New York Times” pisał, że książka odziedziczyła najgorsze cechy obu autorów: po Kingu wyliczanie marek, upodobanie do popkultury i powtarzanie zagadkowych fraz kursywą, po Straubie literacką samoświadomość, uczoność i przesadną fascynację skomplikowanymi efektami magicznymi. W Polsce powieść zrecenzował w „Fantastyce” Krzysztof Sokołowski.

Nagrody i nominacje

RokNagrodaWynik
1985Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasynominacja
1985World Fantasy Award za najlepszą powieśćnominacja

Ciekawostki

Wybierz, na co się zgadzasz. Odmowa nie blokuje czytania portalu. Zgodę możesz później wycofać przyciskiem „Ustawienia cookies”.

Przeczytaj politykę prywatności

Dostępność i czytelność

Dostosuj sposób wyświetlania portalu do swoich potrzeb.

Uwzględniamy także systemowe ograniczenie ruchu. Klawisz Tab przenosi między elementami, Enter je uruchamia, a Escape zamyka ten panel. Całą stronę możesz powiększyć w przeglądarce.

Wybór zapisujemy tylko w tej przeglądarce, bez przesyłania go do zewnętrznych usług.