Powieść, 1979
Martwa strefa
Powieść Stephena Kinga z 1979 roku, siódma w jego dorobku i piąta wydana pod własnym nazwiskiem. Nauczyciel Johnny Smith budzi się z trwającej prawie pięć lat śpiączki i odkrywa, że dotyk przynosi mu wizje.
- Tytuł oryginalny
- The Dead Zone
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Viking Press, 16 sierpnia 1979
- ISBN oryginału
- 978-0-670-26077-5
- Ekranizacje
- 2 (1983–2002)
Opis
Akcja „Martwej strefy” („The Dead Zone”) zaczyna się w 1953 roku. Mały Johnny Smith traci przytomność po zderzeniu na lodowisku, a potem mamrocze ostrzeżenie pod adresem dorosłego, któremu później przydarza się wypadek. W osobnym, niezwiązanym z tym epizodzie młody akwizytor z problemami emocjonalnymi, który chodzi od drzwi do drzwi z Bibliami, Greg Stillson, z zemsty zabija psa kopniakami.
Dalszy opis fabuły (spoilery)
W 1970 roku Johnny uczy w liceum w małym miasteczku Cleaves Mills w Maine i spotyka się z Sarah. Na jarmarku raz po raz wygrywa na kole fortuny, a potem ulega wypadkowi samochodowemu i zapada w śpiączkę. Budzi się po prawie pięciu latach. Jedna część jego mózgu jest poważnie uszkodzona – to tytułowa „martwa strefa” – za to inne obszary, jakby dla równowagi, pracują intensywniej. Wystarczy dotyk, by Johnny zobaczył przeszłość danej osoby, jej myśli, a nawet to, co ją czeka; wizje wywołują też przedmioty. Informacje, do których nie ma dostępu, przypisuje właśnie uszkodzonej części mózgu.
Matka Johnny’ego, która w czasie jego śpiączki popadła w religijny fanatyzm, uważa dar za święte posłannictwo, którego nie wolno odrzucić. W trakcie rehabilitacji w szpitalu Johnny pomaga różnym ludziom, ale męczy go sensacyjny ton mediów i natarczywe prośby o pomoc. Odrzuca intratną ofertę brukowca, który chce podpisywać jego nazwiskiem zmyślone przepowiednie. Redaktor ogłasza go wtedy oszustem, a Johnny ma nadzieję, że rozczarowana publiczność pozwoli mu wrócić do zwykłego życia. Sarah ma już nowe życie: męża Walta i dziecko.
Mimo silnych, powracających bólów głowy Johnny zamierza wrócić do pracy w szkole. Wtedy szeryf Castle Rock George Bannerman prosi go o pomoc w schwytaniu seryjnego mordercy, który grasuje w okolicy. Równolegle toczy się historia Stillsona, który z akwizytora staje się biznesmenem odnoszącym sukcesy i burmistrzem Ridgeway w New Hampshire, a jego polityczna kariera nabiera rozpędu. Morderca z Castle Rock i wschodzący polityk to dwa zła, z którymi Johnny będzie musiał się zmierzyć.
Dar, który odbiera zwyczajne życie
Przebudzenie Johnny’ego nie oznacza prostego powrotu do świata sprzed wypadku. Bliscy zdążyli podjąć decyzje, praca i relacje utraciły dawną ciągłość, a zainteresowanie jego zdolnościami utrudnia odzyskanie prywatności. Można odczytać tę historię jako opowieść o człowieku, od którego wszyscy oczekują wyjątkowych działań, chociaż on sam chciałby wrócić do zwyczajności. Wiedza nie przynosi mu automatycznie poczucia sprawczości.
Odpowiedzialność za możliwą przyszłość
Wątek polityczny stawia pytanie o obowiązek zapobiegania zagrożeniu, którego inni jeszcze nie potrafią zobaczyć. Johnny musi rozważać własną pewność, koszt działania i konsekwencje bezczynności. Dzięki temu zdolność przewidywania przyszłości staje się źródłem dylematu, a nie wygodnym sposobem rozwiązania wszystkich problemów. Amerykański Viking Press wydał „The Dead Zone” w sierpniu 1979 roku. Historia łączy osobistą stratę z niepokojem o przyszłość wspólnoty, a kolejne spotkania Johnny’ego pokazują różne sposoby reagowania na wiedzę przekraczającą codzienne doświadczenie.
Jak powstała
„Martwa strefa” ukazała się 16 sierpnia 1979 roku nakładem Viking Press. Była siódmą powieścią Kinga i piątą wydaną pod jego własnym nazwiskiem, a autor zadedykował ją synowi Owenowi. Sugerowano, że książka mówi o prawdziwej historii Petera Hurkosa, który po urazie głowy odniesionym przy upadku z drabiny ogłosił, że ma zdolności psychometryczne.
W tej książce King po raz pierwszy wprowadził fikcyjne miasteczko Castle Rock, które później stało się scenerią kilku jego utworów i bywa wspominane w innych. Powieść splata trzy wątki: losy Johnny’ego, sprawę mordercy z Castle Rock i karierę Grega Stillsona. Opisuje się ją jako thriller z elementami fantastyki albo thriller science fiction. Epilog składa się z fragmentów listów Johnny’ego do bliskich, zapisu rzekomego przesłuchania przed komisją Senatu, której przewodniczy prawdziwy senator z Maine William Cohen, oraz części narracyjnej.
Motywy
Dar Johnny’ego wkrótce okazuje się zarazem przekleństwem. Przynosi mu rozgłos, którego nie chce: matka widzi w nim misję od Boga, media sensację, a sam bohater marzy o zwykłym życiu. Johnny porównuje swój dylemat do położenia kogoś, kto mógłby przenieść się w czasie do 1932 roku i zabić Hitlera, a decyzję odwleka, bo nie ufa własnym wizjom i brzydzi się zabijaniem. James Smythe z „Guardiana” zauważył, że przez pierwsze dwie trzecie książki trudno wskazać w niej wyraźnego przeciwnika, a całość okazuje się bardziej literacką powieścią o powrocie do zdrowia i o stracie.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Wkrótce po przebudzeniu Johnny’ego jego matka umiera na udar. Sarah odwiedza go w domu ojca i po raz pierwszy i jedyny ze sobą sypiają, po czym kobieta, która ma już własną rodzinę, na zawsze znika z jego życia. Po zabójstwie dziewięcioletniej dziewczynki Johnny niechętnie ustala, że Dusicielem z Castle Rock jest zastępca szeryfa Frank Dodd. Morderca odbiera sobie życie, zostawiając przyznanie się do winy, a sprawa znów rozbudza zainteresowanie darem Johnny’ego, przez co uchodzi on za zbyt kontrowersyjnego, by wrócić do szkoły.
Stillson zastrasza ludzi przy pomocy gangu motocyklistów, a w 1976 roku jako kandydat niezależny zdobywa miejsce w Izbie Reprezentantów, szantażem zmuszając miejscowego biznesmena do zbierania dla niego pieniędzy. Johnny, który zostaje korepetytorem nastolatka z Ridgeway, spotyka Stillsona i widzi go w przyszłości jako prezydenta, który wywołuje światową wojnę jądrową. Zwleka, licząc na agenta FBI badającego Stillsona, ale agent ginie od bomby podłożonej w samochodzie. Część ludzi lekceważy ostrzeżenie Johnny’ego przed nieszczęściem na przyjęciu z okazji zakończenia szkoły przez jego ucznia i kilka osób ginie. Gdy Johnny dowiaduje się, że bóle głowy powoduje guz mózgu, kupuje karabin.
Na wiecu strzela do Stillsona z balkonu, ale chybia i zostaje raniony przez ochronę. Stillson zasłania się małym dzieckiem, co fotografuje ktoś z tłumu. Johnny nie potrafi strzelić do dziecka, dostaje dwie kule i spada z balkonu śmiertelnie ranny. Umierając, dotyka Stillsona i wie, że straszna przyszłość już nie nadejdzie. Opublikowane zdjęcie kończy karierę polityka. W epilogu Sarah odwiedza grób Johnny’ego i przez chwilę czuje z nim kontakt.
Ekranizacje
2 ekranizacje w ciągu 19 lat
- Martwa strefa
- Martwa strefa
- Martwa strefa
Polskie okładki
2019 audiobook
2024
2026
2026 audiobook
2026
Okładki: materiały wydawnictwa Prószyński i S-ka
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 1993 | Strefa śmierci Koneser | Phantom Press | Krzysztof Sokołowski | 472 | 8370755283 |
| 1998 | Strefa śmierci | Prima | Krzysztof Sokołowski | 429 | 837186020X |
| 1999 | Strefa śmierci Bestsellery Światowej Prozy | Prima | Krzysztof Sokołowski | 429 | 8371860978 |
| 2000 | Strefa śmierci | Prima | Krzysztof Sokołowski | 429 | 837186132X |
| 2008 | Martwa strefa | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 478 | 9788374696197 |
| 2018 | Martwa strefa Kolekcja mistrza grozy | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 455 | 9788380973503 |
| 2019 | Martwa strefa audiobook | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | — | 9788381694407 |
| 2024 | Martwa strefa | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 480 | 9788383522937 |
| 2026 | Martwa strefa | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 480 | 9788384440667 |
| 2026 | Martwa strefa audiobook | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | — | 9788384448106 |
| 2026 | Martwa strefa | Prószyński i S-ka | Krzysztof Sokołowski | 706 | 9788384446997 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
„Martwa strefa” była pierwszą powieścią Kinga, która znalazła się wśród dziesięciu najlepiej sprzedających się powieści roku w Stanach Zjednoczonych. Była nominowana do Nagrody Locusa za najlepszą powieść fantasy, World Fantasy Award i Nagrody Balrog. Christopher Lehmann-Haupt z „New York Timesa” porównał lekturę do oglądania szczególnie wciągającego filmu, co jego zdaniem świadczy o wartości rozrywkowej książki, choć nie mówi nic o literackiej. Recenzent „Washington Post” pisał, że nie każdemu się spodoba, ale ci, którym przypadnie do gustu, prawdopodobnie polubią ją bardzo. Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotek umieściło ją na 82. miejscu wśród najczęściej zakazywanych i kwestionowanych książek w USA w latach 1990–1999. W 1983 roku powstał film Davida Cronenberga z Christopherem Walkenem i Martinem Sheenem.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1980 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść fantasy | nominacja |
| 1980 | World Fantasy Award za najlepszą powieść | nominacja |
Ciekawostki
King zadedykował powieść swojemu synowi Owenowi.
To pierwsza historia Kinga, której akcja dzieje się w Castle Rock. Do Dusiciela z tej powieści nawiązuje serial „Castle Rock”.
W Polsce powieść ukazała się po raz pierwszy w 1993 roku nakładem Phantom Press International pod tytułem „Strefa śmierci”. Pod tym samym tytułem wznawiało ją wydawnictwo Prima.
Sugerowano, że książka mówi o prawdziwej historii Petera Hurkosa, który po upadku z drabiny i urazie głowy twierdził, że ma zdolności psychometryczne.
W filmie Davida Cronenberga z 1983 roku, napisanym przez Jeffreya Boama, „martwa strefa” to nie uszkodzona część mózgu, lecz luki w wizjach przyszłości, z których Johnny wnioskuje, że przyszłość można zmienić.
W serialu z lat 2002–2007, w którym Johnny’ego grał Anthony Michael Hall, męża Sarah i szeryfa Bannermana połączono w jedną postać: szeryfa Walta Bannermana.
James Smythe z „Guardiana” napisał, że po ponownej lekturze „Martwa strefa” stała się jedną z jego ulubionych powieści Kinga.