
Powieść, 1978
Bastion
Powieść Stephena Kinga z 1978 roku, w pełnej wersji z 1990 roku jego najdłuższy samodzielny utwór. Wirus grypy, opracowany jako broń biologiczna, wydostaje się z laboratorium i zabija niemal całą ludzkość.
- Tytuł oryginalny
- The Stand
- Autor
- Stephen King
- Rodzaj
- Powieść
- Pierwsze wydanie
- Doubleday, wrzesień 1978
- ISBN oryginału
- 978-0-385-12168-2
- Ekranizacje
- 2 (1994–2020)
Opis
„Bastion” („The Stand”) otwiera katastrofa w tajnej placówce Departamentu Obrony USA na pustyni Mojave. Opracowano tam jako broń biologiczną szczep grypy tak zaraźliwy i śmiertelny, że nie radzą sobie z nim ani przeciwciała, ani szczepionki. Wirus przypadkiem wydostaje się z laboratorium. Pracownicy umierają, ale strażnikowi Charlesowi Campionowi udaje się uciec i wywieźć rodzinę poza stan. Kilka dni później jego samochód rozbija się na stacji benzynowej w Arnette w Teksasie, a choroba dosięga wszystkich, którzy byli na miejscu, łącznie z ratownikami. Od właściciela stacji zaraża się jego kuzyn, drogowy policjant, i epidemia rozlewa się dalej.
Dalszy opis fabuły (spoilery)
Wojsko próbuje odciąć Arnette od świata, posuwając się nawet do rozstrzeliwania bezbronnych cywilów, ale na próżno. Choroba, którą dziennikarze nazywają „supergrypą” albo „Kapitanem Tripsem”, obejmuje cały kraj, a potem świat. W ciągu miesiąca zaraża się i umiera około 99,4 procent ludzkości. Rozpad społeczeństwa, przemoc i bezsilność władz, której nie ratuje nawet stan wojenny, King pokazuje przez losy pojedynczych osób. Wielu ocalałych nie potrafi pogodzić się ze stratą bliskich albo przetrwać w świecie, w którym każdy musi radzić sobie sam.
Na stacji w Arnette był też Stuart Redman, który okazuje się odporny na wirusa. Zostaje zatrzymany w specjalistycznych ośrodkach w Atlancie, a potem w Stovington w Vermoncie, w nadziei, że dzięki niemu uda się opracować lek. Gdy personel umiera, Stu ucieka, w obronie własnej zabijając jednego z pilnujących go ludzi. Spotyka profesora socjologii Glena Batemana z seterem irlandzkim Kojakiem, ciężarną studentkę Frannie Goldsmith i nastoletniego wyrzutka Harolda Laudera. Po śmierci matki dołącza do nich też Larry Underwood, piosenkarz rozczarowany dotychczasowym życiem. Wśród ocalałych jest również nauczycielka z New Hampshire Nadine Cross. Stu i Frannie zostają parą, co budzi w Haroldzie rozczarowanie i urazę.
Ocalałym śni się ta sama kobieta: ponad stuletnia Abagail Freemantle, zwana Matką Abagail, z Hemingford Home w Nebrasce. Zostaje ich duchową przewodniczką i prowadzi ich do Boulder w Kolorado, dokąd jej telepatyczne wezwanie ściąga też innych, między innymi głuchoniemego zastępcę szeryfa Nicka Androsa, życzliwego Toma Cullena i farmera Ralpha Brentnera. Tak powstaje „Strefa Wolnych”, w której ludzie grzebią zmarłych i przywracają prąd. W tym czasie Las Vegas staje się siedzibą Randalla Flagga, „człowieka ciemności” obdarzonego nadprzyrodzoną mocą. Skupia on wokół siebie tych, których przyciągnęły jego wizje, rządzi nimi jak faszystowski dyktator i szykuje się do wojny z Boulder.
Okładki wydań Albatrosa
Warianty pochodzą z katalogu wydawcy. Kliknij okładkę, aby obejrzeć ją w większym rozmiarze. Daty dotyczą pokazanych polskich wydań.






Okładki: Wydawnictwo Albatros.
Amerykańska epopeja według Kinga
King wspomina wieloletnie pragnienie napisania rozległej opowieści fantastycznej na miarę „Władcy Pierścieni”, osadzonej jednak w Ameryce. Impulsem stał się między innymi materiał programu „60 Minutes” o broni chemicznej i biologicznej. W swoim komentarzu autor zestawia Stu Redmana z bohaterem wielkiej wyprawy, a Las Vegas z siedzibą sił ciemności. To deklarowana inspiracja konstrukcją epopei, nie stwierdzenie, że książki przedstawiają tę samą historię.
Dwie wersje tekstu
Amerykański Doubleday opublikował pierwotny „Bastion” w październiku 1978 roku. Oficjalny katalog zaznacza, że ta wersja nie jest dalej wznawiana po publikacji rozszerzonej redakcji z 1990 roku. Przy porównywaniu książek ważniejsza od samej okładki jest informacja o wariancie tekstu. Szersze omówienie zmian znajduje się w osobnej karcie wydania rozszerzonego. Rozdzielenie obu rekordów pozwala zachować historię utworu bez traktowania nowej redakcji jako fabularnej kontynuacji.
Informacje w oficjalnym serwisie Stephena Kinga (po angielsku).
Jak powstała
King zaczął pisać „Bastion” w lutym 1975 roku. W „Danse Macabre” wspomina, że najpierw chciał napisać powieść o sprawie Patty Hearst, bo sądził, że tylko powieść zdoła wyjaśnić wszystkie jej sprzeczności, ale nie znalazł do niej właściwego wejścia. W tym czasie nie dawała mu spokoju notatka prasowa o przypadkowym wycieku broni chemicznej i biologicznej w Utah, która przypomniała mu powieść George’a R. Stewarta „Earth Abides” o jednym z ostatnich ludzi na Ziemi spustoszonej przez zarazę. Po przeprowadzce do Boulder obejrzał w programie „60 Minutes” materiał o takiej broni.
Od co najmniej dziesięciu lat chciał też napisać epicką fantasy w duchu „Władcy Pierścieni”, tyle że w amerykańskiej scenerii. Zamiast hobbita bohaterem został Teksańczyk Stu Redman, zamiast Czarnego Władcy – Randall Flagg, a rolę Mordoru zagrało Las Vegas. Natłok postaci i wątków utrudniał pracę, a blokada twórcza o mało jej nie przerwała, dopóki King nie dodał do fabuły nowego wątku. Inspiracją była też piosenka Blue Öyster Cult „(Don’t Fear) The Reaper” z 1976 roku. Doubleday ostrzegło, że tak gruba książka będzie za droga, więc King wyciął z rękopisu około 400 stron.
Motywy
King chciał napisać amerykańską epopeję na wzór „Władcy Pierścieni”. W powieści ocaleni z zarazy gromadzą się w dwóch obozach, którymi kierują uosobienia dobra i zła. W Boulder rządzi komitet, a ludzie przywracają podstawy dawnego życia, w Las Vegas powstaje dyktatura. King przyznawał, że w trakcie pracy zauważył, jak bohaterowie popadają w samozadowolenie i powtarzają błędy starego społeczeństwa, co wpłynęło na dalszy kształt fabuły. W powieści po raz pierwszy pojawia się Randall Flagg, przeciwnik, do którego King wielokrotnie wracał w późniejszych utworach.
Szczegóły fabuły
Pokaż szczegóły fabuły (spoilery)
Matka Abagail, przekonana, że zgrzeszyła pychą, odchodzi na dobrowolne wygnanie. Pod jej nieobecność komitet Strefy Wolnych potajemnie wysyła do Flagga trzech szpiegów: Daynę Jurgens, sędziego Farrisa i Toma Cullena. Harold i Nadine, kuszeni przez Flagga w snach, podkładają bombę na zebraniu komitetu. Eksplozja zabija między innymi Nicka, ale większość członków komitetu unika śmierci, bo wraca Matka Abagail. Przed śmiercią z wycieńczenia ogłasza ona wolę Boga: do Las Vegas mają wyruszyć Stu, Glen, Larry i Ralph, by zniszczyć Flagga.
Flagg doprowadza do wypadku motocykla Harolda, który spada z urwiska i łamie nogę; gdy wdaje się gangrena, pisze list z przeprosinami i odbiera sobie życie. Nadine spotyka Flagga na pustyni, a on gwałci ją i zapładnia, objawiając swoją demoniczną postać; później prowokuje go, by zabił ją razem z nienarodzonym dzieckiem. W ataku szału Człowiek-Śmietnik niszczy samoloty Flagga, a potem rusza na poszukiwanie potężniejszej broni. Stu łamie nogę i zostaje z Kojakiem, a pozostałych trzech chwyta armia Flagga. Lloyd Henreid zabija Glena, który nie chce się płaszczyć przed Flaggiem. Tuż przed egzekucją Larry’ego i Ralpha Człowiek-Śmietnik wraca z głowicą jądrową. Kula energii, którą Flagg chce uciszyć buntownika, zmienia się w „Rękę Boga” i detonuje bombę. Las Vegas znika razem ze zwolennikami Flagga, Larrym i Ralphem.
Tom znajduje umierającego Stu i dzięki głosowi Nicka trafia na antybiotyki. Razem wracają do Boulder, gdzie Frannie urodziła przez cesarskie cięcie syna Petera, który pokonuje wirusa. Cztery miesiące później Stu i Frannie przenoszą się do Ogunquit. W epilogu wersji pełnej Flagg budzi się na półkuli południowej jako Russell Faraday i znów werbuje wyznawców.
Polskie wydania
| Rok | Wydanie | Wydawca | Przekład | Strony | ISBN |
|---|---|---|---|---|---|
| 2000 | Bastion Kameleon | Zysk i S-ka | Robert P. Lipski | 1335 | 8371505809 |
| 2014 | Bastion | Albatros | Robert P. Lipski | 1164 | 9788378858508 |
| 2017 | Bastion | Albatros | Robert P. Lipski | 1164 | 9788365781697 |
| 2018 | Bastion | Albatros | Robert P. Lipski | 1164 | 9788381253888 |
| 2018 | Bastion e-book | Albatros | Robert P. Lipski | — | 9788381254410 |
| 2022 | Bastion | Albatros | Robert P. Lipski | 1084 | 9788382151800 |
| 2023 | Bastion | Albatros | Robert P. Lipski | 1084 | 9788367759373 |
| 2024 | Bastion | Albatros | Robert P. Lipski | 1084 | 9788383610672 |
Miejsca i postacie
Miejsca
Postacie
Odbiór
W 1979 roku „Bastion” był nominowany do World Fantasy Award i do Nagrody Locusa za najlepszą powieść, a w 1991 roku do Nagrody Locusa za najlepszą powieść z gatunku horror. Książka była bestsellerem numer jeden i rozeszła się w 4,5 miliona egzemplarzy. Trafiła też na listy najlepszych książek wszech czasów „Rolling Stone’a”, „Time’a”, Modern Library, Amazona i BBC, w plebiscycie BBC The Big Read z 2003 roku zajęła 53. miejsce, a w 2011 roku znalazła się na liście NPR „Top 100 Science Fiction and Fantasy Books”. W 1994 roku ABC wyemitowało miniserial Micka Garrisa według scenariusza Kinga, z Garym Sinise’em w roli głównej. Kolejny miniserial, z nowym zakończeniem napisanym przez Kinga, pokazała platforma CBS All Access na przełomie 2020 i 2021 roku; zebrał mieszane recenzje.
Nagrody i nominacje
| Rok | Nagroda | Wynik |
|---|---|---|
| 1979 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść | nominacja |
| 1979 | World Fantasy Award za najlepszą powieść | nominacja |
| 1991 | Nagroda Locusa za najlepszą powieść z gatunku horror | nominacja |
Ciekawostki
Wydanie pełne z 1990 roku miało też edycję w drewnianej skrzynce, zwaną „Coffin Box”: 1250 numerowanych i 52 oznaczone literami egzemplarze, podpisane przez Kinga i ilustratora Berniego Wrightsona.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
Metallica zaczerpnęła tytuł albumu „Ride the Lightning” z cytatu z „Bastionu”, w którym tym zwrotem określona jest egzekucja na krześle elektrycznym.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
Pierwsze wydanie umieszczało akcję w 1980 roku, pierwsze wydanie kieszonkowe z 1980 roku przesunęło ją na rok 1985, a wersja pełna z 1990 roku – na rok 1990.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
Usunięte przed pierwszym wydaniem około 400 stron rękopisu to mniej więcej 150 tysięcy słów.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
W wydaniu pełnym z 1990 roku King przyznał, że w rolach Randalla Flagga i Larry’ego Underwooda widział Roberta Duvalla i Marshalla Crenshawa.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
Zdjęcia do miniserialu z 2020 roku zakończono kilka dni przed tym, jak pandemia COVID-19 wstrzymałaby produkcję. Jednym z producentów i scenarzystów był syn pisarza, Owen King.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
W sierpniu 2025 roku Gallery Books wydało antologię 34 opowiadań innych autorów, osadzonych w świecie „Bastionu”. Zbiór zredagowali Christopher Golden i Brian Keene, a wstęp napisał King.
Źródło: Wikipedia (en): The Stand
W miniserialu z 1994 roku King zagrał jedną z mniejszych ról.
W Polsce powieść wydało po raz pierwszy wydawnictwo Zysk i S-ka w 2000 roku.